با مطالعه تاریخ اقتصاد کشور ها، متوجه فراز و نشیب هایی می شوید که در اثر رکود اقتصادی یا رکود تورمی، برای آن ها در دوره هایی به وجود آمده است. اما رکود اقتصادی دقیقاً چیست و چه زمانی میتوان گفت یک کشور در حال تجربه رکود اقتصادی است؟ چه عواملی باعث ایجاد رکود اقتصادی می شوند؟ از همه مهم تر چگونه میتوان اقتصاد یک کشور را از رکود خارج کرد؟ تاثیر رکود اقتصادی بر بازار های مالی چیست؟ قصد داریم به تمامی این پرسش ها پاسخ بدهیم و یک راهنمای کاملاً مفید را برای آشنایی با رکود اقتصادی به شما ارائه کنیم، تا با دانش بیشتری در بازارهای مالی فعالیت داشته باشید. با توکنیکو همراه شوید…
رکود اقتصادی چیست؟
در دوره هایی ممکن است فعالیت های اقتصادی یک کشور به طور گسترده کاهش پیدا کنند و در بازار کار و اقتصاد رشد مناسبی صورت نگیرد. در این مواقع می توان گفت کشور دچار رکود اقتصادی شده است. رکود اقتصادی زمانی شکل می گیرد که میزان تولید و درآمد شرکت ها همراه با میزان تقاضا مردم برای خرید کالا با کاهش شدید روبرو می شود. همچنین برای اینکه بخواهیم از شروع این دوره در اقتصاد یک کشور مطمئن شویم، باید به معیار های تشخیص رکود اقتصادی توجه کنیم که در ادامه با آن ها آشنا می شوید…
معیارهای تشخیص رکود اقتصادی
اقتصاددانها برای تشخیص رکود در اقتصاد به شاخص های اقتصادی زیر توجه می کنند:
- کاهش تولید ناخالص داخلی (GDP) در دو فصل متوالی یا بیشتر: کاهش تولید ناخالص داخلی نشان می دهد که حجم ارزش کالا و خدمات تولید شده و ارائه شده در کشور با فشار نزولی همراه شده است.
- افزایش نرخ بیکاری و کاهش نرخ اشتغال: کاهش نرخ اشتغال و افزایش نرخ بیکاری منجر به محدود شدن توان خرید مردم می شود و کاهش تقاضا در بازار های مالی و در نتیجه رکود اقتصادی را رقم می زند.
- افت سطح تولید در صنایع مختلف: در رکود اقتصادی میتوان شاهد کاهش حجم عرضه و تولید محصولات بود که از کاهش توان مالی شرکت ها حاصل می شود.
- کاهش تقاضای مصرفکننده و سرمایهگذاری: رکود در اقتصاد زمانی اتفاق می افتد که میزان تقاضای مردم برای دریافت خدمات و خرید کالاها کاهش یافته است. همچنین رکود اقتصادی باعث تضعیف توان مالی افراد شده و حجم سرمایه گذاری را کاهش می دهد.
- کاهش سودآوری شرکتها و افت فعالیت کسبوکارها: در دوره های رکود اقتصادی به دلیل کاهش حجم تقاضا و عدم تامین بودجه کافی برای تولید محصولات، می توان شاهد کاهش سودآوری شرکت ها و افت فعالیت کسب و کار ها بود.
وقتی این نشانهها همزمان در اقتصاد یک کشور ظاهر شوند، میتوان گفت اقتصاد آن کشور وارد دوره رکود اقتصادی شده است.
مهمترین دلایل ایجاد رکود اقتصادی
دلایل شکلگیری رکود اقتصادی معمولاً ترکیبی از عوامل داخلی و خارجی هستند که با آن ها آشنا می شوید:
- کاهش تقاضای کل در اقتصاد: شرکت ها و دولت ها نمی توانند تقاضای بازار را تحریک کنند؛ یا اینکه با سیاست های انقباضی شدید توسط دولت، جریان نقدینگی در بازارهای مالی کند می شود.
- سیاستهای پولی انقباضی شدید (مثل افزایش نرخ بهره): سیاست های پولی انقباضی همچون افزایش نرخ بهره امکان دریافت وام را سخت تر می کند و همچنین در این مواقع با کاهش عرضه پول میزان گردش مالی در بازار ها کاهش می یابد.
- سیاست مالی انقباضی ( مانند افزایش مالیات) : سیاست مالی کشور ها نقش مهمی در مدیریت اقتصاد دارد. با سیاست مالی انقباضی و افزایش مالیات و کاهش مخارج برای توسعه کشور احتمال دارد رکود اقتصادی اتفاق بیفتد.
- کاهش سرمایهگذاری بخش خصوصی: کاهش سرمایه گذاری در بخش خصوصی و عدم حمایت از پروژه های مالی جدید می تواند منجر به کاهش نرخ اشتغال و عدم تقویت بازارهای مالی شود و رکود اقتصادی را رقم بزند.
- شوکهای خارجی مانند بحرانهای جهانی یا کاهش قیمت کالاهای صادراتی: شوک های خارجی همچون تحریم اقتصادی که موجب می شود کالاهای صادراتی یک کشور که اهمیت بسیار بالایی در تامین درآمد آن دارند با کاهش تقاضا و افت درآمد روبرو شوند، می توانند مانند یک شوک خارجی عمل کنند.
- بیثباتی سیاسی و اقتصادی: تنظیم سیاست های پولی و مالی اشتباه یا ایجاد بی ثباتی در اقتصاد و دستکاری بازارهای مالی برای نفع شخصی می تواند منجر به اختلال جدی در سازوکارهای اقتصادی شود و توان خرید یا توزیع عادلانه پول را از بین ببرد.
یکی از بحران های اقتصادی که میتوان آن را مثال زد بحران مالی 2008 آمریکا است. این بحران یکی از نمونههای کلاسیک بحران های مالی و رکود اقتصادی بود که در اثر بحران بازار مسکن، وامهای پرریسک، ضعف نظارت مالی و گسترش ابزارهای مالی پیچیده آغاز شد و به دلیل اهمیت بالای دلار در بازار های مالی بر کل اقتصاد جهان تاثیر گذاشت.
بیشتر بدانید :
سیاست پولی چیست؟ انواع، ابزارها و تأثیر آن بر اقتصاد
رکود تورمی چیست؟
رکود تورمی (Stagflation) حالتی پیچیده در اقتصاد است که در آن همزمان رکود اقتصادی ( کاهش رشد و تولید) همراه با تورم بالا ( افزایش مداوم سطح قیمت ها) اتفاق می افتد. رکود تورمی یکی از پیچیده ترین بحران های اقتصادی به شمار می آید زیرا برخلاف رکود معمولی در آن قیمت ها کاهش پیدا نمی کنند بلکه شاهد افزایش مداوم قیمت ها هستیم. در رکود تورمی رشد اقتصادی و میزان تولید کالا و خدمات کاهش پیدا کند و همزمان سطح عمومی قیمت ها و نرخ تورم افزایش می یابد. اما نکته حائز اهمیت این است که رشد تورم در این مواقع تنها در اثر افزایش تقاضا صورت نگرفته و بیشتر به دلیل برخی از شوک های عرضه مانند افزایش قیمت جهانی نفت، رشد بیش از حد نقدینگی، سیاست های پولی و مالی نامناسب به وجود می آید.
یکی از معروفترین نمونههای رکود تورمی مربوط به آمریکا در دهه 1970 است که در آن، شوک نفتی باعث افزایش شدید قیمت انرژی شد و همزمان رشد اقتصادی کاهش یافت. همچنین در اقتصاد ایران نیز در دورههای مختلف، بهخصوص در دهه 1390، نشانههایی از ترکیب تورم بالا و رشد اقتصادی پایین وجود داشته است.
تفاوت رکود اقتصادی و رکود تورمی
برای درک بهتر رکود تورمی و رکود اقتصادی بهتر است با تفاوت دقیق آن ها آشنا باشید. از طریق جدول زیر به راحتی به تفاوت های آن ها پی ببرید:
| شاخص | رکود اقتصادی | رکود تورمی |
|---|---|---|
| رشد اقتصادی | منفی یا ضعیف | منفی یا ضعیف |
| سطح قیمتها | معمولاً پایدار یا کاهشی | افزایشی (تورم بالا) |
| بیکاری | بالا | بالا |
| سیاست درمانی | سادهتر (تحریک تقاضا) | پیچیده و دوگانه زیرا:
|
رکود اقتصادی و رکود تورمی چه تأثیری بر اقتصاد و بازارهای مالی دارند؟
رکود در اقتصاد و رکود تورمی تاثیرات مهمی بر روی شاخص های اقتصادی و بازارهای مالی دارند. در ادامه به شکل مختصر و مفید با تاثیرات آن ها آشنا شوید:
- تولید: رکود می تواند کاهش ظرفیت تولید و تعطیلی برخی از واحدهای تجاری و مالی را رقم بزند.
- اشتغال: این بحران اقتصادی موجب افزایش بیکاری و کاهش فرصتهای شغلی می شود.
- قدرت خرید: با افزایش رکود یا رکود تورمی می توان شاهد افت درآمد واقعی مردم بود.
- بازار سهام: در دوره های رکود اقتصادی بازار سهام با کاهش سود شرکتها و افت شاخصها روبرو می شود.
- فارکس (ارز): در این مواقع در بازار فارکس نوسان ها شدت پیدا می کند و خروج سرمایه اتفاق می افتد.
- طلا: به شکل معمول با افزایش رکود تورمی و رکود اقتصادی قیمت طلا به عنوان دارایی امن افزایش پیدا می کند و کاهش نرخ بهره موجب جذابیت سرمایه گذاری در طلا می شود.
- مسکن: در این دوره ها میزان معاملات مسکن کاهش پیدا کرده و رشد قیمت ها محدود تر می شود.
- ارز دیجیتال: میزان جذابیت سرمایه گذاری در ارزدیجتال به عنوان یک دارایی پر ریسک کاهش یافته و با افزایش نوسانات اقتصادی، سرمایه از بازار کریپتو خارج می شود.
در واقع در دوره رکود اقتصادی، رفتار سرمایهگذاران بیشتر به سمت داراییهای امن حرکت میکند و ریسکپذیری آن ها کاهش مییابد.
روشهای خروج از رکود اقتصادی
برای خروج از رکود اقتصادی معمولاً ترکیبی از سیاستهای پولی و مالی انبساطی استفاده میشود.
سیاست پولی انبساطی
با سیاست پولی انبساطی که شامل موارد زیر می شود می توان از رکود اقتصادی خارج شد:
- کاهش نرخ بهره برای ارزانتر شدن وام
- افزایش دسترسی به اعتبار بانکی
- تزریق نقدینگی کنترلشده به اقتصاد
- تسهیل شرایط وامدهی به کسبوکارها
هدف این سیاستها افزایش تقاضا و تحریک فعالیت های اقتصادی است.
سیاست مالی انبساطی
با سیاست مالی انبساطی که شامل موارد زیر می شود نیز امکان خروج از رکود اقتصادی وجود دارد:
- افزایش هزینههای عمرانی دولت
- کاهش یا اصلاح مالیاتها برای کسبوکارها
- حمایت از شرکتهای تولیدی و استارتاپها
- تأمین سرمایه در گردش تولیدکنندگان
- بهبود فضای کسبوکار و کاهش بوروکراسی
- تقویت صادرات و دیپلماسی اقتصادی
این سیاستها باعث افزایش اشتغال و رشد تولید در دوره رکود اقتصادی میشوند.
روشهای خروج از رکود تورمی
برخلاف رکود اقتصادی که امکان کنترل آن با سیاست های انبساطی وجود دارد، در رکود تورمی هر تصمیم اقتصادی میتواند اثر دوگانه داشته باشد؛ یعنی با از بین بردن رکود ممکن است تورم تشدید شود و با کاهش تورم احتمال افزایش رکود وجود دارد. بنابراین در کنترل رکود تورمی معمولاً ترکیبی از اصلاحات ساختاری، سیاستهای پولی و انضباط مالی برای مدیریت را به کار می گیرند. این سیاست ها شامل موارد زیر می شود:
- کنترل رشد نقدینگی و مهار تورم
- انضباط مالی دولت و کاهش کسری بودجه
- افزایش استقلال بانک مرکزی
- هدایت نقدینگی به سمت تولید واقعی
- افزایش بهرهوری و کاهش هزینه تولید
- اصلاح نظام مالیاتی و کاهش فرار مالیاتی
- هدفمندسازی یارانهها
- آزادسازی تدریجی قیمتها در صورت فراهم بودن شرایط
- حمایت هدفمند از صنایع مولد بدون ایجاد تورم جدید
بیشتر بدانید :
کشور های دارای ابرتورم چگونه اقتصاد خود را نجات دادند؟ | 14 کشور ابرتورم
در مجموع می توان نتیجه گرفت، رکود اقتصادی ( کاهش شدید تولید و کاهش رشد اقتصادی) با سیاستهای انبساطی قابل مدیریت است، اما «رکود تورمی» ( ترکیبی از کاهش تولید و افزایش مدام قیمت ها) به دلیل تضاد در اهداف، نیازمند رویکردی پیچیدهتر و اصلاحات ساختاری عمیق تر است. موفقیت در عبور از این شرایط، بیش از هر چیز به انضباط مالی دولت و سیاستگذاریهای هوشمندانه بانک مرکزی برای مهار تورم در کنار تحریک تولید بستگی دارد. شما با مجله اقتصادی توکنیکو همراه بودید. در معتبرترین سامانه خرید و فروش طلا و نقره در ایران بهترین تجربه را از سرمایه گذاری در طلا و نقره کسب کنید.
