آشنایی با تاریخچه پول جذابیت بسیار بالایی دارد. تاریخچه پول می تواند نشان دهد که پول و مفاهیم بزرگ اقتصادی چگونه شکل گرفتند. احتمالاً برای شما نیز جالب است که بدانید پول در زمان های مختلف چه شکل و مفهومی داشته است. تاریخ پیدایش انسان طبق برخی منابع علمی، به 1.9 میلیون سال پیش برمی گردد. انسان ابتدا بسیاری از نیاز های خود را از طریق شکارکردن و نبرد برطرف می کرد. اما کم کم مفهوم معامله در ذهن او شکل گرفت و با پیشرفتی که به مرور زمان پیدا کرد، به ایده های مختلف برای انجام معاملات رسید.
اولین ایده معاملات کالا به کالا بود که در آن انسان ها از طریق تبادل یا معاوضه کالا نیاز های خود را تامین می کردند. وقتی انسان جلوتر رفت تصمیم گرفت برخی از دارایی ها را که کاربرد بیشتری دارند به عنوان واحد پول تعیین کند. در ادامه انسان به سراغ فلزات کمیاب مانند طلا و نقره و مس رفت تا از آن ها به عنوان ابزار معاملاتی و واحد پول استفاده کند. سپس با سپرده گذاری سکه های نقره و طلا در معابد و در ادامه در بانک ها، توانست رسید های کاغذی را به عنوان واحد پول دریافت کند. در نهایت با طی کردن این روند، پول کاغذی در 7 هزار سال پیش به وجود آمد. اما در ادامه ارز های فیات یا پول های بدون پشتوانه به وجود آمدند که دیگر از پشتوانه طلا یا نقره برخوردار نبودند.
امروزه بیشتر پول به صورت الکترونیکی در حساب بانکی قرار می گیرد. همچنین ارزهای دیجیتال مانند بیت کوین نوعی دیگر از اعتبار های الکترونیکی هستند که از پشتوانه یا نظارت نهاد مالی برخوردار نیستند. مهم ترین تفاوت ارزهای دیجیتال با ارزهای کاغذی و فیات این است که آن ها برعکس ارزهای فیات تحت نظارت هیچ گونه ارگان دولتی مانند بانک مرکزی یا مواردی از این دست قرار ندارند. شما اکنون با تاریخچه پول به شکل مختصر و مفید آشنا شدید، اما در ادامه با ما همراه باشید تا به جزئیات تاریخچه پول بیشتر بپردازیم. در پشت پرده پول رازهای مهمی وجود دارد. با خواندن این مقاله به سوالاتی مانند پشتوانه پول چیست؟ بانک ها چه سیاست هایی برای سپرده گذاران دارند؟ و… پاسخ خواهید داد. با توکنیکو همراه باشید…
بیشتر بدانید :
آیا پول خوشبختی می آورد؟ | بررسی تاثیر پول بر خوشبختی
اولین دوره در تاریخچه پول | تبادل کالا به کالا
اولین دوره در تاریخچه پول به انسان بدوی بر می گردد. انسان در ابتدای حضورش در طبیعت به جای نبرد به مفهومی به نام معامله رسید و اولین شکل از معامله این گونه بود که انسان ها دارایی های خود را با یکدیگر معاوضه می کردند. برای مثال شخصی شکار خود را با لباس یا سایر کالاها عوض می کرد. این نوع معامله بر اساس نیاز افراد با تبادل و تعویض دارایی های مختلف صورت می گرفت.
دومین دوره در تاریخچه پول | تعیین کالا به عنوان پول
تبادل کالا به کالا به مرور زمان تغییر پیدا کرد و انسان به این نتیجه رسید که بهتر است یک دارایی که تمامی افراد به آن نیاز دارند را به عنوان واحد پول تعیین کند تا از طریق آن بتواند به سایر دارایی ها به راحتی دسترسی داشته باشد. در تبادل کالا به کالا ممکن بود افراد بر اساس نیاز خود به دریافت برخی از دارایی ها راضی نشوند. اما اگر یک دارایی تقاضا بالایی داشته باشد می توان آن را به عنوان پول در نظر گرفت و به راحتی معاملات را انجام داد.
چالش های تعیین کالا به عنوان پول رایج
پول ابتدایی که در بین قبایل مختلف بر اساس نوعی از کالا انتخاب شده بود چالش های زیادی را برای انسان به وجود آورد. برای مثال در آن زمان یک کالایی که مورد تقاضای همه بود و به عنوان پول در نظر گرفته شد نمک بود. همچنین گندم به عنوان واحد پول در نظر گرفته شد.
در حبشه نمک به عنوان واحد پول انتخاب شد و یکی از نویسندگان فرانسوی در سال 1620 در این باره نوشته است که آن ها قالب های نمک را به شکل تخته های بلوری در اندازه یک بند انگشت برش می دادند و به عنوان واحد پول استفاده می کردند. میتوان گفت این واحد پولی که یک نوع خوراکی بود عملاً توسط مردم خورده می شد و همزمان ارزش معاملاتی داشت. اما خطر اینکه دارایی آن ها در آب حل شود و از بین برود یکی از تهدیدات مهم برای آن ها به حساب می آمد.
در آن زمان تجار برده هنگام معاملات از اصطلاح «یک قطعه هندی» استفاده می کردند که به معنی کالاهای پنبه ای جزایر هند بود که ارزشی برابر با یک انسان داشت. برخی از قبایل اسب را به عنوان واحد پول استفاده می کردند و طبق روایت ها هر اسب ارزشی برابر با 15 برده داشت. این واحد های پولی بسیار نامعقول به شمار می آمدند، زیرا امکان مردن اسب ها یا از بین رفتن دارایی هایی همچون نمک یا پارچه و… وجود داشت. همچنین این نوع دارایی ها به راحتی در طبیعت یافت می شدند و برخی از افراد با احتکار آن ها ناعدالتی های زیادی را به وجود می آورند.
سومین دوره در تاریخچه پول | سکه های طلا و نقره
پس از اینکه انسان به این نتیجه رسید که دارایی هایی مانند نمک یا پارچه به دلیل یافت شدن آسان در طبیعت برای واحد پول مناسب نیستند، به سراغ فلزات گرانبها و کمیاب یعنی طلا، نقره و مس رفت. همچنین این فلزات برخلاف سایر دارایی ها با خطر استهلاک و از بین رفتن مواجه نبودند. بخش زیادی از تاریخچه پول از معاملات سکه های طلا و نقره به وجود آمده است. پادشاهی های مختلف سکه های طلا و نقره را به صورت ضرب شده به مردم ارائه می کردند. در این سکه ها از طریق ضرب مهر، میزان وزن و اعتبار مشخص می شد. «همچنین برای استناد به این موضوع می توان اشاره کرد بسته بندی پلاک های طلا در برند پلاکو طرح سکه های رایج در زمان 5 پادشاهی مختلف ( هخامنشیان، سلوکیان، ساسانیان، افشاریان، زندیه) را در برگرفته است.»
چالش های سکه طلا و نقره به عنوان واحد پول
وجود مزایایی همچون کمیاب بودن و ارزش ذاتی بالا باعث شد طلا و نقره در معاملات نقش داشته باشند. همچنین دوام این فلزات آن ها را به یک گزینه ی امن در تاریخچه پول تبدیل کرد. اما چالش مهمی در این بین وجود داشت. اولین چالش مهم این بود که سکه های طلا و نقره در آن زمان ارزش بالایی داشتند و برای خرید های جزئی اصلا مناسب نبودند.
برای مثال در برخی از خرید های روزمره مجبور بودند سکه را به قطعات کوچک تقسیم کنند. برای حل این مشکل مجبور شدند سکه های مس را به عنوان واحد پول امتحان کنند. همچنین ریسک سرقت و تقلب در سکه های طلا و نقره وجود داشت. برخی از افراد، دور سکه های طلا را با سمباده می تراشیدند تا از خاک طلا و ذرات حاصل از آن سکه های جدیدی را تولید کنند.
دوره چهارم در تاریخچه پول | پول های کاغذی با پشتوانه طلا و نقره
در ادامه تاریخچه پول، مردم برای اینکه چالش های موجود در سکه های طلا و نقره را به عنوان واحد پول از بین ببرند، به سراغ استفاده از روشی جدید رفتند. آن ها طلا و نقره را ابتدا در معبدهای دینی به عنوان وثیقه قرار دادند و در ازای آن رسید های کاغذی دریافت کردند که نشان دهنده ی میزان اعتبار دارایی فرد بود. این رسید ها که همان شکل های اولیه پول کاغذی بودند، ارقام و میزان اعتبار مختلفی داشتند. دلیل اینکه در ابتدا طلا و نقره در معابد دینی قرار گرفت این بود که مردم معتقد بودند کسی از خانه ی خدا دزدی نمی کند. اما در ادامه آن ها به بانک ها و دولت برای امانت گذاری طلا و نقره اعتماد کردند. در این زمان دولت پول های دارای پشتوانه را چاپ می کرد. در آن زمان مردم می توانستند با ارائه پول کاغذی به بانک مقدار مشخصی طلا یا نقره دریافت کنند. اما به مرور در طول تاریخ نقره به عنوان پشتوانه کنار رفت و با تعیین استاندارد طلا تنها پشتوانه مالی برای پول، طلا بود.
بیشتر بدانید :
آیا نقره مانند طلا پشتوانه پول ملی است؟
دوره پنجم در تاریخچه پول | پول های کاغذی بدون پشتوانه ( ارز فیات)
در سال 1944 قراردادی با نام برتون وودز میان کشورهای بزرگ جهان با آمریکا شکل گرفت که طبق آن دلار آمریکا از پشتوانه طلا برخوردار می شد و سایر ارز های جهان نیز دلار آمریکا را پشتوانه خود کرده بودند. طبق این قرارداد مردم می توانستند پول های کاغذی و دلار را به بانک ارائه دهند تا مقدار مشخصی طلا دریافت کنند. در آن سال ها دلار آمریکا مورد اعتماد ترین دارایی کاغذی بود و کشور آمریکا با وجود آن توانسته بود قدرت خود را در سطح جهان افزایش دهد. اما در سال 1971 کشور آمریکا با رکود تورمی که ترکیبی از رکود اقتصادی و تورم بود همراه شد که همین موضوع ریچاردنیکسون را به عنوان رئیس جمهور آمریکا مجبور کرد تغییراتی در نظام پولی ایجاد کند و پشتوانه طلا را از دلار بردارد.
او برای مقابله با مقادیر بیش از حد ارز درحال گردش، ارزش دلار را در برابر طلا کاهش داد. علاوه بر این هزینه های گزاف جنگ ویتنام و فشارهای مالیِ ناشی از سیاستهای داخلی، باعث چاپ گسترده دلار و کاهش ذخایر طلای آمریکا شده بود. همین موضوع باعث شد ریچارد نیکسون استاندارد طلا و قرارداد برتون وودز را لغو کند. با از بین رفتن پشتوانه طلا مفهوم ارزهای فیات یا پول بدون پشتوانه به وجود آمد. امروزه دیگر ارزش پول بر اساس پشتوانه طلا تعیین نمی شود بلکه عملکرد اقتصادی، قدرت و سیاست های دولت ها و میزن اعتماد مردم به دولت و ارزهای آن ها در تعیین ارزش ارزهای فیات ( پول های بدون پشتوانه) نقش دارند.
بیشتر بدانید :
آشنایی با ارزهای فیات
دوره ششم تاریخچه پول | اعتبار بانکی و داده های مالی
پس از اینکه سیستم پولی از پشتوانه «طلا» به «توافق و اعتبار» تغییر ماهیت داد. بانک ها برای نگهداری از پول های کاغذی و تضمین امنیت آن ها پیشنهاد سپرده گذاری را به مردم ارائه کردند. امروزه دارایی افراد در قالب «اعداد دیجیتال» در حسابهای بانکی ثبت می شود و شما می توانید معاملات را به راحتی از طریق حساب بانکی خود انجام دهید. اما جالب است بدانید که اعداد کامپیوتری و اعتبار بانکی در ابتدا قرار بود کاملا با پول های کاغذی پشتیبانی شوند. اما امروزه تعادل دقیقی بین پول های کاغذی و اعتبارهای بانکی وجود ندارد. واقعیت این است که بانکها تمام پول شما را نزد خود نگه نمیدارند؛ بلکه بر اساس سیستم «بانکداری ذخیره کسری»، تنها بخش کوچکی از سپردهها را به عنوان ذخیره نگه داشته و مابقی را وام میدهند. با وجود این چرخه، بانکها عملاً پول جدید خلق میکنند.
با سیستم بانکداری ذخیره کسری، اکثر دارایی های موجود در جهان ( بیش از 90%) در بخش اعتبار بانکی بدون پشتوانه پول کاغذی به وجود آمده و عملاً اعتبار بانکی نیز وابسته به اعتماد بین مردم با دولت ها و بانک ها است. در حال حاضر اگر مردم بخواهند تمام پول خود را به صورت کاغذی بیرون بکشند، بانک ها نقدینگی کافی را برای ارائه وجه به آن ها ندارند.
آخرین دوره در تاریخچه پول | ارزهای دیجیتال و بیت کوین
با ورود به عصر دیجیتال، در سال ۲۰۰۸، فرد یا گروهی ناشناس به نام ساتوشی ناکاموتو با انتشار یک مقاله و کد منبع، «بیتکوین» را به عنوان اولین سیستم مالی غیرمتمرکز و همتابههمتا (P2P) معرفی کرد. برخلاف تمام ارزهای پیشین که تحت نظارت و مدیریت یک مرکز (مانند دولتها یا بانکها) بودند، بیتکوین هیچ نهاد ناظر یا مالک مرکزی ندارد. در این سیستم، کاربران با اجرای نرمافزار، به اعضای برابر شبکه تبدیل شده و از طریق استخراج (ماینینگ) در تولید و امنیت آن مشارکت میکنند. این فرآیند زمانی شکل گرفت که مردم و سرمایه گذاران ضرورت وجود یک قدرت محاسباتی را برای داده های مالی حس کردند. ارزش بیت کوین نه به طلا بستگی دارد و نه تحت نظارت دولت ها تعیین می شود. این ارز دیجیتال که منجر به ایجاد سایر ارزهای دیجیتال نیز شد، بر اساس پذیرش عمومی و اعتماد جمعی به اعتبار رسیده است.
امیدواریم این مقاله از تاریخچه پول برای شما مفید واقع شده باشد، تاریخچه پول را از تبادل کالا به کالا تا ارزهای فیات و دیجیتال بررسی کردیم. همچنین در تاریخچه پول سکه های طلا و نقره نقش مهمی را ایفا کردند و بخش وسیعی از دوره های معاملاتی را به خود اختصاص دادند. شما با توکنیکو، مورد اعتماد ترین سامانه طلا و نقره در ایران همراه بودید. در مجله توکنیکو می توانید به مقالات مالی مهم دسترسی داشته باشید.
