مخراج کاری چیست؟ | آشنایی با کاربرد و انواع مخراج کاری

مخراج کاری یک هنر ظریف و تخصصی است که در آن به نصب کردن سنگ و فلز بر روی جواهرات زینتی می پردازند. مخراج کاری با نام دیگر مرصع کاری نیز شناخته می شود. این هنر فوق العاده می تواند جوهرات و زیورآلات را از حالت ساده خود خارج کند و جلوه ای خاص تر به آن ها ببخشد. از نمونه های مخراج کاری می توان به نگین کاری طلا یا برلیان اشاره کرد. با مهارت مخراج کاری می توان بر روی جواهرات و فلزات برش های تخصصی و منحصر به فرد را به وجود آورد که منجر به افزایش نور و درخشندگی در آن ها می شود.

مخراج کاران با هنری که دارند ظرافت و تنوع فوق العاده ای را در بازار طلا و جواهرات به وجود آورده اند. آن ها با استفاده از سنگ و نگین های متنوع و ایجاد شکل های مختلف به طلا و جواهرات جلوه ای خاص تر می بخشند. مخراج کاری نه تنها در ساخت طلا و جواهرات کاربرد دارد، بلکه در طراحی اشیاء زینتی و مختلف همچون مجسمه، قاب عکس، دکوراسیون خانه، کاشی و آینه و … مورد استفاده قرار می گیرد. همچنین در تزیین انواع کیف و کفش و لباس های مجلسی از مرصع کاران کمک می گیرند. احتمالاً شما نیز در طول زندگی خود آثار مرصع کاران را در اطرافتان مشاهده کرده اید. در ادامه با تکنیک های این هنر و انواع آن آشنا می شوید.

بیشتر بدانید:

برلیان چیست؟ | مقایسه برلیان با طلا و الماس

انواع مخراج کاری کدام اند؟

مخراج کاری با توجه به نوع نگین، نوع فلز و طرح مورد نظر به انواع مختلفی تقسیم می شود. به شکل کلی هنر مخراج کاری یا مرصع کاری یک مهارت فوق العاده است که با یادگیری آن می توان بر روی انواع فلزات و جواهرات طراحی های لازم را انجام داد. معمولاً این هنر در طلا سازی و جواهر سازی کاربرد دارد. در ادامه قرار است به انواع مخراج کاری بر اساس نوع طراحی و چیدمان نگین بر روی جواهرات بپردازیم:

مخراج کاری سنگ فرشی

این طرح و مدل توسط مخراج کاران زمانی استفاده می شود که می خواهند بر روی فلز سنگ فرشی از نگین را به وجود بیاورند. احتمالاً هنگام پیاده روی در خیابان به نظم و ترتیب موازییک ها توجه کرده اید که با یک الگوی خاص کنار یکدیگر قرار گرفته اند. مخراج کاران بر روی فلزات با توانایی خاص خود می توانند با استفاده از سنگ ها، حالت فوق العاده ای را به وجود بیاورند و یک سنگ فرش درخشان را بر روی جواهرات ایجاد کنند. این طراحی را در طلاهای سفید نگین دار بیشتر می توان مشاهده کرد. سختی کار این طرح در مقایسه با سایر مدل ها بیشتر است.

بیشتر بدانید:

انواع رنگ طلا | تفاوت طلا زرد، سفید، رزگلد و…

مخراج کاری تک نگین

در این مدل که در مقایسه با مدل های دیگر ساده تر است، به قرار دادن تک نگین بر روی جواهرات می پردازند. برای مثال الماس را بر روی حلقه ی طلا قرار می دهند. برای انجام این کار باید دقت بالایی داشت زیرا معمولاً در طراحی های تک نگین از سنگ های خاص و قیمتی استفاده می شود.

مخراج کاری خوشه‌ای

مخراج کاران در طرح خوشه ای با استفاده از دسته ای از نگین ها شکلی از خوشه ها را به وجود می آورند که بر روی فلز طلا به شکلی ویژه قرار گرفته اند. معمولاً در این طرح سنگ ها در چند سطح و ارتفاع با یکدیگر همراه می شوند تا نهایت درخشش در جواهر به وجود بیاید.

آشنایی با روش های مخراج کاری

در این بخش به نحوه سوارشدن نگین بر روی فلزات می پردازیم. انجام این کار به شیوه های مختلفی صورت می گیرد. مخراج کار با استفاده از روش های مخراج کاری زیر و استفاده از پایه نگهدارند برای نگهداری سنگ و نگین اقدام به زینت بخشیدن به جواهرات می کند:

مخراج کاری چنگه‌ای 

در این روش مخراج کار چنگه های فلزی از جنس پلاتین و طلا را به وجود می آورد که می توانند به شکل بسیار مناسبی نگین و سنگ های قیمتی را در خود نگه دارند. اگر به بازار جواهر فروشان مراجعه کنید برخی از انگشتر ها را مشاهده می کنید که یک قاب فلزی چنگکی به شکل V یا گرد، بیضی و مثلثی دارند که بر روی آن ها سنگ قیمتی قرار گرفته است.

بیشتر بدانید:

راهنمای تشخیص نگین اصل | چگونه بفهمیم نگین انگشتر اصل است؟

مخراج کاری دیواره‌ای 

در این شیوه از مرصع کاری و شکل دهی پایه برای نگین و سنگ های قیمتی، از یک نوار فلزی نازک به عنوان تکیه گاه نگین استفاده می کنند. این نوار فلزی دور تا دور نگین قرار می گیرد. مخراج کاری دیواره ای بهتر است برای سنگ های ظریف و تراش خورده استفاده شود، اما به شکل کلی استفاده از آن برای سایر سنگ های قیمتی امکان پذیر است.

مخراج کاری کانالی 

در مخراج کاری کانالی نگین ها را در کنار هم قرار می دهند و آن ها را در دو ردیف از نوار فلزی ثابت می کنند. ظاهر نهایی این روش به گونه ای است که انگار سنگ ها بر روی جواهرات به شکل شناور قرار گرفته اند، زیرا نمیتوان هیچ فلزی را میان آن ها مشاهده کرد. در مخراج کاری کانالی شکل نگین ها در کنار هم شبیه به حرف U است.

مخراج کاری میله‌ای 

مخراج کاران در مرصع کاری میله ای تعدادی میله فلزی نازک را بین سنگ های قیمتی قرار می دهند تا آن ها به خوبی کنار یکدیگر تثبیت شوند. در این روش بر خلاف مخراج کاری چنگه ای که از چنگک ها دور سنگ استفاده می شد، به سراغ استفاده از میله های فلزی کوچک می روند.

مخراج کاری چفت‌و‌بستی 

مخراج کاری چفت و بستی که به مدل تنشن نیز معروف است، یکی دیگر از روش ها برای نگه داشتن نگین بر روی فلزات محسوب می شود. در این روش فلز را کمی باز می کنند و لبه تیز نگین که معمولاً ناحیه میانی آن است را درو نشیار قرار می دهند. معمولاً شیار های ایجاد شده بر روی فلز ریز هستند و بر روی سطح داخلی فلز ایجاد می شوند. این روش از مخراج کاری تنها برای سنگ های قیمتی بسیار سخت مانند الماس و یاقوت کاربرد دارد. سنگ هایی که درجه سختی 9 الی 10 دارند بهتر است با این روش بر روی فلزات قرار بگیرند.

مخراج کاری پایه تراز 

در مخراج کاری پایه تراز بر روی سطح فلز سوراخ هایی ایجاد می شود تا نگین ها داخل آن ها قرار بگیرند. با ایجاد سوراخ مخراج کار به سراغ استفاده از ابزار های مخصوص می رود تا بر روی فلز یک جایگاه برای نگین ایجاد کند. قطر و عمق جایگاه ایجاد شده توسط مخراج کار در این روش باید تقریباً هم اندازه عمق و قطر خود نگین باشد. همچنین میتوان اندازه جایگاه را کمی کوچکتر از نگین گرفت.

مخراج کاری مهر‌ه‌ای

در مرصع کاری مهره ای سنگ و نگین را در حفره ای فلزی قرار می دهند. این حفره ی فلزی به خوبی از نگین نگه داری می کند. از این روش مخراج کاری بیشتری برای نگین های بزرگ استفاده می کنند.

مخراج کاری چه مراحلی دارد؟

مخراج کاران قبل از اینکه سنگ های قیمتی را بر روی بنده ی فلزات گرانبها قرار دهند به سراغ اقدامات زیر می روند:

1.  مخراج کار در مرحله ی اول اقدام به تغییر سایز فلز می کند و تراز بودن جواهرات را بررسی می کند.
2. در وهله دوم مخراج کار باید صیقل کاری بدنه ی جواهر را با استفاده از میز و ابزار مخصوص انجام دهد.
3. در سومین مرحله مخراج کار محل قرار گیری سنگ را با استفاده از ابزار مخراج کاری مشخص می کند.
4. و در نهایت مخراج کاری و نشاندن پایه روی جواهرات انجام می شود، ( همچنین صیغل کاری یا آبکاری در صورت نیاز صورت می گیرد.)

بیشتر بدانید:

سنگ اتمی چیست؟ | تفاوت های سنگ اتمی با برلیان

در انتها امیدواریم به خوبی با مخراج کاری (مرصع کاری) و روش های انجام آن آشنا شده باشید. مخراج کاران افرادی هستند که از مهارت و هنری ارزشمند برخوردارند. آن ها می توانند با نگین کاری و ایجاد برش های مخصوص در جواهرات زیبایی آن ها را چندین برابر کنند. اگر به مخراج کاری علاقه مند هستید و می خواهید وارد این حرفه شوید، می توانید به سراغ یادگیری آن در مراکز معتبر بروید. مرصع کاری نیاز به دقت و مهارت بالایی دارد.