صندوق توسعه ملی چیست و چه تفاوتی با حساب ذخیره ارزی دارد؟

صندوق توسعه ملی یکی از مهم‌ترین نهادهای اقتصادی ایران محسوب می شود که با هدف مدیریت درآمدهای حاصل از فروش نفت، گاز و سایر منابع هیدروکربوری ایجاد شده است. تقریبا تمامی ایرانیان از اهمیت دارایی های نفتی و گازی کشور با خبر هستند. وابستگی ایران به درآمد های نفتی به حدی بالا است که نوسانات قیمت نفت می تواند تاثیر مستقیمی بر بودجه و برنامه های اقتصادی کشور داشته باشد. به همین دلیل سیاستگذاران صندوق توسعه ملی را به عنوان یک راهکار موثر به وجود آوردند، تا بخشی از درآمد های حاصل از فروش نفت و گاز، برای توسعه کشور و نسل های آینده استفاده شود.

صندوق توسعه ملی یکی از مهم ترین نقش ها را برای توسعه کشور از طریق استفاده از درآمد های نفتی و گازی ایفا می کند. همچنین در کنار صندوق توسعه ملی احتمال دارد نام حساب ذخیره ارزی را شنیده باشید. حساب ذخیره ارزی نیز با هدف مدیریت درآمد های نفتی ایجاد شد. اما تاریخ شکل گیری حساب ذخیره ارزی به 1379 و تاریخ شکل گیری صندوق توسعه ملی به 1389 بر می گردد. همچنین ساختار، اهداف و نحوه استفاده از درآمد های نفتی در این دو نهاد با یکدیگر متفاوت است. در ادامه با صندوق توسعه ملی، نحوه شکل گیری آن، تفاوت آن با حساب ذخیره ارزی، ساختار مدیریتی، تسهیلات و چالش‌های این صندوق بیشتر آشنا می‌شوید. با توکنیکو همراه باشید…

بیشتر بدانید :
نقش شاخص ذخایر نفت خام و شاخص ذخایر گاز طبیعی در اقتصاد جهانی

صندوق توسعه ملی چیست و چرا ایجاد شد؟

صندوق توسعه ملی در سال 1389 بر اساس ماده ۸۴ قانون برنامه پنجم توسعه، به عنوان نهادی عمومی و مستقل تاسیس شد. این صندوق با این هدف به وجود آمد تا وظیفه تبدیل بخشی از درآمد های نفتی به سرمایه های مولد را در کشور بر عهده بگیرد. بنابراین می توان گفت صندوق توسعه ملی در حفظ ثروت ملی برای نسل های آینده و کاهش وابستگی اقتصاد کشور به درآمد های نفتی می تواند بسیار کار آمد باشد.  پیش از اینکه صندوق توسعه ملی برای تبدیل درآمد های نفتی به سرمایه های دیگر تاسیس شود، دولت در سال 1379 یک حساب به عنوان حساب ذخیره ارزی با همین هدف ایجاد کرده بود.

با این حال حساب ذخیره ارزی بعد از برداشت های متعدد برای جبران کسری بودجه و هزینه های مختلف، نتوانست به اهداف اولیه خود دست پیدا کند. به همین دلیل سیاستگذاران تصمیم گرفتند ساختار جدیدی را برای مدیریت درآمد های نفتی به وجود بیاورند. بنابراین صندوق توسعه ملی به عنوان یک نهاد مالی با ساختارهای جدید تر برای مدیریت درآمدهای نفتی ایران به وجود آمد. این نهاد برخلاف حساب ذخیره ارزی، تمرکز اصلی خود را بر سرمایه گذاری و ایجاد ثروت از طریق درآمد های نفتی قرار داده است.

مهم‌ترین اهداف صندوق توسعه ملی شامل موارد زیر می شود:

• حفظ سهم نسل‌های آینده از منابع نفت و گاز
• تبدیل دارایی‌های نفتی به سرمایه‌های مولد
• کاهش وابستگی بودجه دولت به نفت
• حمایت از بخش خصوصی و فعالیت‌های تولیدی
• توسعه صادرات غیرنفتی
• کمک به رشد اقتصادی پایدار

طبق قوانین تعیین شده در ایران بخشی از درآمد های حاصل از صادرات نفت، گاز، میعانات گازی و فرآورده‌های نفتی به این صندوق واریز می‌شود. همچنین دولت مجوز این را ندارد که از منابع صندوق برای تأمین هزینه‌های جاری یا جبران کسری بودجه استفاده کند؛ همین موضوع این صندوق را نسبت به حساب ذخیره ارزی متمایز می کند.

تفاوت صندوق توسعه ملی و حساب ذخیره ارزی چیست؟

اگرچه صندوق توسعه ملی و حساب ذخیره ارزی هر دو با هدف مدیریت درآمدهای نفتی ایجاد شده اند، اما تفاوت‌های مهمی بین آن ها وجود دارد که از طریق جدول زیر با آن ها آشنا می شوید:

مهم ترین تفاوت صندوق توسعه ملی با حساب ذخیره ارزی این است که این نهاد مالی امکان برداشت دارایی برای کسری بودجه را به دولت نمی دهد، در حالی که برداشت های متعدد از حساب ذخیره ارزی باعث شده میزان کارآمد بودن آن برای توسعه کشور کاهش پیدا کند. صندوق توسعه ملی محدودیت های قانونی بیشتری برای برداشت دارایی دارد. در این صندوق برداشت دارایی باید طبق ضوابط مشخص انجام شود و این دارایی باید برای توسعه کشور مورد استفاده قرار بگیرد. صندوق توسعه ملی با الگوبرداری از صندوق‌های ثروت ملی در کشورهای نفت‌خیز طراحی شده است، تا درآمدهای حاصل از فروش منابع طبیعی به سرمایه‌های ماندگار تبدیل شوند و تنها به مصارف کوتاه‌مدت نرسند.

ساختار و نحوه فعالیت صندوق توسعه ملی

صندوق توسعه ملی برای مدیریت منابع مالی گسترده خود از ساختار مشخصی برخوردار است. این ساختار به گونه‌ای طراحی شده که باعث افزایش شفافیت در فرآیند تصمیم‌گیری، تخصیص منابع و نظارت بر عملکرد صندوق می شود. در حال حاضر صندوق توسعه ملی از سه رکن اصلی زیر برخوردار است که وظایف مدیریت صندوق را بر عهده گرفته اند:

• هیئت امنا: هیئت امنا بالاترین مرجع سیاست‌گذاری صندوق به حساب می آید و وظیفه تعیین راهبردها، تصویب برنامه‌های کلان و نظارت بر اجرای اهداف صندوق را بر عهده گرفته است. رئیس‌جمهور، برخی وزرا، رئیس کل بانک مرکزی و تعدادی از مسئولان اقتصادی کشور از اعضای این هیئت هستند.
• هیئت عامل: هیئت عامل، مسئولیت اجرای سیاست‌ها و مدیریت روزانه صندوق را بر عهده دارد. اعضای این هیئت از میان افراد متخصص در حوزه‌های اقتصادی، مالی، حقوقی و بانکی انتخاب شده اند و وظیفه دارند منابع و اجرای مصوبات هیئت را مدیریت کنند.
• هیئت نظارت: این هیئت بر عملکرد صندوق نظارت دارد و فعالیت های صندوق را بررسی می کند تا مطمئن شود همه چیز مطابق قوانین و اساسنامه پیش می رود.

منابع و مصارف صندوق توسعه ملی

دارایی های صندوق توسعه ملی از طریق منابع مالی زیر تامین می شود:

• درآمد حاصل از صادرات نفت خام
• درآمد صادرات گاز طبیعی
• درآمد حاصل از میعانات گازی
• درآمد صادرات فرآورده‌های نفتی
• بازپرداخت تسهیلات اعطایی
• سود سرمایه‌گذاری‌ها و سپرده‌گذاری‌ها

از طرف دیگر دارایی های صندوق صرف فعالیت های زیر می شود:

• رشد اقتصادی و توسعه کشور
• اعطای تسهیلات به طرح‌های تولیدی
• حمایت از صادرات
• سرمایه‌گذاری در پروژه‌های دارای توجیه اقتصادی

«نکته مهم: استفاده از منابع صندوق برای هزینه‌های جاری دولت یا جبران کسری بودجه طبق قوانین ممنوع است.»

چه بخش‌هایی می‌توانند از منابع صندوق توسعه ملی استفاده کنند؟

منابع صندوق توسعه ملی در اختیار بخش های مختلفی از صنایع و خدمات خصوصی، تعاونی‌ها و بنگاه‌های عمومی غیردولتی قرار می‌گیرد. مهم‌ترین حوزه‌های مشمول حمایت، توسط صندوق توسعه ملی عبارتند از:

• صنعت و تولید
• معدن
• کشاورزی
• حمل‌ونقل
• گردشگری
• فناوری اطلاعات
• خدمات فنی و مهندسی
• پروژه‌های صادرات‌محور

دریافت وام از صندوق توسعه ملی

صندوق توسعه ملی بخشی از دارایی های حاصل از درآمد نفت و گاز را به عنوان تسهیلات به بخش های تولید و اقتصادی کشور ارائه می کند. هدف از انجام این کار رشد چرخه های اقتصادی و کمک به شکوفایی کشور است. مهم ترین شرط برای دریافت وام از صندوق توسعه داشتن پروژه هایی است که توجیه اقتصادی مناسب، ظرفیت اشتغال زایی و امکان بازگشت سرمایه را دارند. بنابراین کار آفرینان و افرادی که پروژه های اقتصادی دارند می توانند با ارائه طرح توجیهی و طی کردن مراحل زیر تسهیلات لازم را از صندوق توسعه ملی دریافت کنند:

1. ثبت درخواست در بانک عامل
2. ارائه مدارک و وثایق مورد نیاز
3. بررسی فنی و اقتصادی طرح
4. دریافت مجوزهای قانونی مرتبط
5. تصویب درخواست توسط بانک عامل
6. انعقاد قرارداد تأمین مالی
7. تخصیص منابع و اجرای پروژه

در انتها می توان نتیجه گرفت که صندوق توسعه ملی با هدف تبدیل درآمدهای نفتی به سرمایه‌های مولد و حفظ ثروت ملی برای نسل‌های آینده تاسیس شده است. سال تاسیس این صندوق 1389 بوده و عملکرد مستقل تری نسبت به حساب ذخیره ارزی دارد. دارایی های موجود در صندوق توسعه ملی، صرف فعالیت های تولیدی و کاهش وابستگی اقتصادی به منابع نفتی می شود. همچنین برداشت از صندوق توسعه ملی برای کسری بودجه توسط دولت ممنوع است و این یکی از مهم ترین تفاوت های صندوق توسعه ملی با حساب ذخیره ارزی به شمار می آید. صندوق توسعه ملی می تواند بر بهبود وضعیت اقتصادی و رشد کارآفرینی در کشور تاثیر بگذارد هرچند چالش‌هایی مانند تحریم‌ها، محدودیت‌های ارزی و فشارهای بودجه‌ای در سر راه این صندوق قرار دارند.

«شما با معتبرترین سامانه خرید و فروش طلا و نقره در ایران همراه بودید. از طریق مجله اقتصادی توکنیکو با جهان بازار های مالی و مفاهیم اقتصادی آشنا شوید.»