آشنایی با جایگاه طلا و نقره در فرهنگ و تاریخ ایران، یکی از موضوعات جذابی است که می توان به آن پرداخت. طلا در ایران از دوره باستان جایگاه ویژه ای داشته و به عنوان نمادی از ثروت و زیبایی شناخته شده است. ار دوره ی ماد ها تا امپراطوری های سلجوقیان و صفویان، پادشاهان مختلف به استخراج و افزایش ذخایر طلا اهمیت می دادند. در دوره ی معاصر نیز، پس از تاسیس بانک مرکزی ایران، در سال 1319 هجری شمسی، در رابطه با معاملات طلا و جایگاه این فلز گرانبها سیاست های ویژه ای صورت گرفت. از آن زمان تا کنون بانک مرکزی، با ذخیره طلا در خزانه های خود اقدام به تقویت ارز ملی و حفظ ارزش های مادی کشور کرده است. به خصوص در سال 1398، ایران برای مقابله با تحریم های اقتصادی، ذخایر طلا خود را افزایش داده است. علاوه بر طلا، نقره نیز از تاریخچه ی بسیار جذابی در ایران برخوردار است. در ادامه با جایگاه طلا و نقره در فرهنگ و تاریخ ایران آشنا می شوید…
بیشتر بدانید :
نقره چیست ؟ همه چیز درباره ی این فلز گران بها
تاریخچه طلا در ایران
برای اینکه به جایگاه طلا و نقره در ایران پی ببریم، نیاز است گذاری به دوره باستان داشته باشیم. تاریخچه استفاده از طلا از دوران باستان آغاز می شود. از گذشته های دور طلا جایگاه مهمی در ایران و جهان داشته است. این فلز ارزشمند، به عنوان نمادی از ثروت و زیبایی توانسته در زندگی روزمره و جایگاه مالی انسان ها تاثیر بگذارد. طلا به دلیل درخشش بالا، شکل پذیری ویژه و مقاومت در برابر فرسایش، توانسته بهترین گزینه برای ساخت زیورآلات در ایران باشد. این فلز گرانبها همچنین به دلیل جایگاه اقتصادی پرقدرت خود، در قالب مسکوکات ساخته و طراحی شده است. در ایران باستان در سلسله های دیرینه همچون ایلامیان و هخامنشیان، معدن های طلا فراوانی کشف شدند و پادشاهان از طریق استخراج طلا اقدام به ساخت جواهرات و تزئینات هنری می کردند. همچنین در 600 سال قبل از میلاد مسیح، سکه های طلا که از اولین اشکال پول محسوب می شدند در آسیای صغیر ساخته شدند و پادشاهان ایرانی نیز از این فلز گرانبها در قالب سکه استفاده کردند.
طلا در دوره اشکانیان و ساسانیان
سلسله اشکانیان و سلسله ساسانیان، از قدرتمند ترین امپراتوری های ایران در دوران پیش از اسلام بودند. این دو سلسله توانسته بودند بر بخش های وسیعی از آسیای غربی و مرکزی فرمانروایی کنند. طلا در دوره ی اشکانیان در زندگی مردم نقش بسیار مهمی داشت. در این دوره طلا به عنوان نمادی از قدرت، ثروت و زیبایی مورد توجه اقشار مختلف جامعه، به ویژه پادشاهان قرار داشت. در زمان اشکانیان از سکه طلا به عنوان یک واحد پولی استاندارد استفاده می شد و طلا در اقتصاد و تجارت امپراطوری اشکانیان نقش بسیار مهمی داشت.
در دوره ساسانیان نیز این روند ادامه یافت و فرمانروایان مختلف سعی می کردند دارایی های طلا خود را افزایش دهند. البته در نوع سکه ها و نحوه استفاده از طلا در این دو دوره ی تاریخی، تفاوت های جزئی وجود داشت. برای مثال در دوره اشکانیان از سکه طلا دراخمای یونانی استفاده می کردند. اما در دوران ساسانیان، سکه طلا دینار ساسانی مورد استفاده قرار می گرفت. همچنین حکومت اشکانیان از طلا برای ساخت مجسمه ها بیشتر استفاده می کرد، در حالی که حکومت ساسانیان این اقدام را کمتر انجام می داد و به جای آن بیشتر از طلا برای ساخت ظروف و لوازم جانبی استفاده می کرد.
جایگاه طلا در حکومت های اسلامی
در ادامه ی بررسی جایگاه طلا و نقره در طول تاریخ، یکی از مهم ترین دوره های زمانی که باید تاثیر آن را در ایران مورد بررسی قرار داد، دوره ی ظهور اسلام است. پس از این که حکومت ساسانیان توسط حمله اعراب به ایران سرنگون شد، طلا از کاربردهای دیگری همچون به کارگیری در نقوش دینی برخوردار شد. هنر های دستی، جواهرسازی نیز با استفاده از طلا خود را به اوج رساندند. همچنین طلا به عنوان واحد پول در اقتصاد و تجارت جهان اسلام نقش ایفا کرد.
طلا در دوران صفویه و قاجاریه
در دوران صفویه، به ویژه در زمان شاه عباس اول، میزان تولید طلا و کاربرد آن در تجارت، افزایش ویژه ای پیدا کرد. در این دوره زمانی از طلا در معماری، هنر، ساخت لباس های مراسمی و… به شدت استفاده می شد. پادشاهان دوره صفویه به طلا اهمیت زیادی می دادند و آن را به عنوان نمادی از ثروت و قدرت پادشاهی در نظر می گرفتند. همچنین در دوره قاجاریه مانند دوره صفویه طلا را برای کاربردهای مختلفی همچون ساخت سکه، زیورآلات و اشیای تزئینی مورد استفاده قرار می دادند. در دوران صفویه و دوره قاجاریه ضرابخانه های متعددی در ایران بودند که وظیفه ضرب سکه ها بر عهده ی آن ها بود. این سکه ها در عیار های مختلفی تولید و ضرب می شدند. برخی از سکه های پرکاربرد که میتوان به آن ها اشاره کرد، شامل مواردی همچون سکه تومان (معادل 100 دینار آن زمان) سکه نیمه تومان و سکه ربع تومان می شود. سکه های طلا صفویه با طرح های اسلیمی و ختایی تزئین می شدند. در حکومت صفویه و قاجاریه استفاده از طلا در ساخت زیورآلات به شدت رواج یافت. در این دوره های زمانی برای تولید زیورآلات معمولا از طلا خالص استفاده می کردند و این زیورآلات معمولاً با زمرد، یاقوت یا مروارید تزئین می شدند.
تاریخچه نقره در ایران
نقره در زمان باستان و پیش از اسلام، از جایگاه ویژه ای برخوردار بود. برای مثال در دوره هخامنشی و حتی دوره های پس از آن، بسیاری از ظروف و اشیاء در دربار ها و تشریفات مختلف از نقره ساخته می شدند. برخی از آثار نقره کاری دوره ی پارتی در موزه ها نیز به ما اثبات می کند که ایرانیان در آن زمان توان فنی و هنری بسیار فوق العاده ای داشتند، و از نقره برای آثار هنری یا برای ترکیب با سایر فلزات استفاده می کردند. برخی دیگر از اسناد تاریخی نشان داده اند که استفاده از نقره برای تولید ظروف تشریفاتی، جام ها، کاسه ها و مهر ها بسیار رایج بوده است.
نقره در دوره ی اسلامی و قرون میانه
جایگاه و ارزش طلا و نقره پس از ورود اسلام به ایران همچنان حفظ شد. نقره در دوره ی اسلامی در هنر فلزکاری اسلامی بسیار اهمیت پیدا کرد. در این دوره ی زمانی نقره در تزئینات آثار هنری و اشیاء مختلف مورد استفاده قرار می گرفت. در اسناد و متون تاریخی ایرانی مربوط به دوره ی اسلامی، به معادن نقره در خراسان، کرمان، خراسان، مازندران و سیستان اشاره شده است. استخراج نقره اکثراً با استخراج سرب همراه بوده است. در دوره ی سلجوقیان و صفویان نیز نقره کوبی و نقره نما ( هنر مزین کردن فلزات پایه با نقره) رواج ویژه ای پیدا کرد. در دوران صفویان برای تقویت درآمد و تجارت خارجی، بخش زیادی از نقره ایران به هند صادر می شد. از همین جهت نقره در تجارت ایران نیز نقش مهمی داشته است.
استفاده از نقره در دوره قاجاریه و پهلوی
در زمان حکومت قاجاریه، نقره کاری ایران جایگاه بسیار ویژه ای داشت. در این دوره ی زمانی هنر اروپایی بر روی نقره کاری ایران تاثیر گذاشت و سبک یا نقش های غربی با طرح های ایرانی تلفیق شدند. در دوره ی پهلوی نیز استفاده از نقره برای ظروف نقره ای رواج بیشتری یافت و افراد ثروتمند در منازل خود از این نوع ظروف استفاده می کردند. در این دوره زمانی، ظروف بزرگ نقره ای با نقوش مختلف تزئین می شدند. امروزه نیز هنر نقره کاری، در شهر هایی همچون زنجان، اصفهان و تبریز از اهمیت زیادی برخوردار است، و بسیاری از ظروف تزئینی، جواهرات و محصولات لوکس با نقره تولید می شوند و شما در بازار شاهد تاثیر نقره در تنوع بخشی به ظروف و جواهرات هستید.
دانستنی های مهم راجب نقره در فرهنگ و تاریخ ایران
در ادامه چند دانستنی مهم را در رابطه با جایگاه نقره در فرهنگ و تاریخ ایران برای شما آورده ایم، تا با این فلز ارزشمند و پر کاربرد بیشتر آشنا شوید:
- از هزاره های پیش از میلاد نیز نقره در تمدن های کهن و باستانی مورد استفاده قرار می گرفت.
- هنر نقره کاری در ایران از دوره ی پارتی و ساسانی رشد یافت و امروزه نیز این هنر ادامه دارد.
- در متون تاریخی به معادن نقره در مناطق کرمان، خراسان، مازندران و سیستان اشاره شده است.
- پس از ظهور اسلام در ایران، نقره با تزئینات اسلامی ترکیب شد و اهمیت جایگاهش را افزایش داد.
- در دوران صفویه، نقره نقش مهمی در تجارت پیدا کرد و ایران نقره ی زیادی را به هند صادر کرد.
- در زمان قاجار هنر نقره کاری از هنر اروپایی ها تاثیر گرفت و طرح های ایرانی حالت جدیدی یافتند.
- در زمان پهلوی، از ظروف بزرگ نقره در خانه های مرفه استفاده می شد و این موضوع رایج بود.
- نقره علاوه بر کاربرد هنری در فرهنگ ایران به عنوان ابزار تجارت و قدرت در نظر گرفته می شد.
- امروزه استان های اصفهان، زنجان و تبریز به عنوان مراکز اصلی نقره کاری در ایران شناخته می شوند.
- علاوه بر ایران، نقره در جهان نیز نقش مهمی در سکه سازی، تجارت و هنر های بین المللی داشته است.
بیشتر بدانید :
عیار نقره چقدر است؟ معرفی عیار مختلف نقره
جایگاه طلا و نقره در دوران معاصر
در انتها به بررسی جایگاه طلا و نقره در دوران معاصر می پردازیم. طلا و نقره امروزه در ایران و جهان جایگاه ویژه ای دارند. ایران یکی از مهم ترین تولید کنندگان طلا در جهان است. صنعت طلا در ایران به رشد ویژه ای دست یافته است. همچنین ایران علاوه بر تولید طلا اقدام به واردات طلا نیز می کند تا توان اقتصادی خود را در برابر تحریم ها حفظ کند. امروزه بانک مرکزی اقدام به ذخیره سازی طلا می کند تا توان مالی کشور تقویت شود. همچنین در حال حاضر طلا علاوه بر جایگاه اقتصادی و استفاده در ساخت سکه، از کاربرد ویژه ای در تولید زیورآلات، اشیای زینتی، تجهیزات الکترونیکی و پزشکی برخوردار است. سیم های طلایی در مدارهای الکتریکی، اتصالات طلایی در دستگاه های پزشکی و روکش طلا در دندان پزشکی از کاربردهای خاص طلا هستند. همچنین نقره به عنوان یک دارایی جهانی و پرسود در ایران مورد توجه قرار می گیرد و بسیاری از سرمایه گذاران به سراغ خرید نقره می روند تا از پتانسیل بالایی که در رشد قیمت دارد برخوردار شوند. نقره نسبت به طلا کاربردهای بیشتری در صنایع و تکنولوژی دارد و بسیاری از صنایع به این فلز گرانبها وابسته اند، مانند خوردروسازی، هوش مصنوعی، تجهیزات پزشکی، الکترونیک، پنل های خورشیدی و…
بیشتر بدانید :
چرا نقره در صنایع مهم تر از طلاست؟ | پیش بینی آینده نقره
در نتیجه امیدواریم پس از مطالعه این مقاله، با جایگاه طلا و نقره در ایران به خوبی آشنا شده باشید. طلا و نقره از گذشته تا به امروزه جایگاه ویژه ای در تجارت، صنایع، هنر و … داشته اند. به ویژه طلا همواره در طول تاریخ به عنوان نمادی از ثروت و قدرت در نظر گرفته شده است. در این مقاله جایگاه طلا و نقره در سلسله های تاریخی مختلف بررسی شد. جایگاه طلا و نقره در دوره ی پیش از اسلام از اهمیت بالایی برخوردار بود و در تولید سکه، زیورآلات، اشیاء تزئینی از آن ها استفاده می شد. در دوره ی پس از اسلام نیز جایگاه طلا و نقره همچنان از اهمیت ویژه ای برخوردار بوده است و در طراحی نقوش مذهبی در معماری از این دو فلز گرانبها استفاده می کردند. همچنین جایگاه طلا و نقره امروزه در دوران معاصر به دلیل وجود کاربرد های صنعتی و مدرن رشد ویژه ای یافته است. به ویژه نقره به دلیل داشتن بالاترین رسانایی الکتریکی و حرارتی، بیشترین کاربرد را در صنایع و تکنولوژی جهان دارد.
